گفتنی است که یکی از اساسیترین موارد در زمینه سلامت سالمندان خواب است به همین دلیل ایجاد هرگونه مشکل در این زمینه موجب اختلال خواب در سالمندان میشود؛ به طور طبیعی الگوی خواب افراد با افزایش سن تغییر کرده و گاهی اوقات اختلالاتی در خواب آنها مشاهده میشود این اختلالات خود به چند دسته تقسیم میشوند که هر یک از آنها نیز شرایط ویژهای دارد؛ از این رو آگاهی نداشتن از این دستهبندی و اطلاعات مربوط به بیماری، نتایج بسیار بدی را در بحث سلامت سالمند به دنبال دارد.
البته در دوران کهولت سن، ممکن است بیماریهای مختلفی در افراد ظاهر شود بنابراین بهتر است از سنین جوانی، خود را از استرس دور کرده و به حفظ آرامش عادت کنید، تغذیه و سبک زندگی سالم داشته باشید، تحرک و ورزشهای روزمره و دوری از منفعل بودن را رعایت کنید تا در سنین پیری کمتر دچار بیماریهای سالمندان شده و خوابی راحت را تجربه کنید زیرا خواب خوب تاثیر زیادی در بهبود تمرکز و قوا داشته و به بدن کمک میکند هر آسیب سلولی که در طول روز رخ داده را ترمیم کند با ما همراه باشید تا به بررسی عوامل و درمان این اختلال بپردازیم:
اختلال خواب در سالمندان چه علائمی دارد؟
همانطور که گفتیم بیخوابی، سلامتی فرد سالمند را تحتتأثیر قرار داده طوریکه کارهای عادی روزانه را نمیتواند به درستی انجام دهد؛ بنابراین توصیه میکنیم که اگر این نشانهها را در سالمند خود مشاهده کردید سریعاً به پزشک متخصص مراجعه نمایید:
- سالمند خواب راحت نداشته و به سختی به خواب میرود.
- به خوبی متوجه ساعات شبانهروز نمیشود.
- طول شب و اول صبح چندین بار از خواب بیدار میشود.
- خواب او بسیار سبک است و به راحتی از خواب میپرد.
- طول روز بی حال بوده و احساس خستگی میکند و معمولاً بد خلق است.
اختلالات خواب در سالمندان چه دلایلی دارد؟
لازم است بدانید که اختلال خواب در سالمندان به دلایل متفاوتی رخ میدهد و در هر فرد میتواند متفاوت باشد در ادامه برخی از این علل را ذکر میکنیم:
- عادت بد خوابیدن
- اختلالات روانی مانند افسردگی
- اختلالات ریتم شبانه روزی
- مصرف الکل
- عدم تحرک فیزیکی کافی
- سیگارکشیدن و مصرف مواد مخدر
در صورت نیاز به رزرو و استخدام پرستار سالمند در تهران می توانید به صفحه زیر مراجعه نمایید :
پرستار سالمند در تهران
مشکلات خواب در سالمندان به چند دسته تقسیم میشوند؟
نا گفته نماند که بیماریهای سالمندان معمولاً با توجه به شرایط آنها دستهبندی میشوند؛ قاعدتاً اختلالات خواب سالمندی که بیماری قلبی دارد با اختلالات فرد مُسنی که دچار پارکینسون است بسیار متفاوت است این دستهبندی کمک میکند بیماری بهتر تشخیص داده شود.
بیخوابی
اولین موردی که در دستهبندی اختلالات خواب سالمندان میتوان نام برد بیخوابی است این مشکل در واقع ناتوانی در به خواب رفتن یا ماندن در خواب است که موجب اختلال عملکردی در طول روز بعد میشود؛ لازم به ذکر است که بیخوابی شایعترین اختلال خواب در سالمندان تشخیص داده شده و از دلایل توهم در سالمندان نیز به شمار میرود؛ یک مطالعه گسترده CDC اثبات کرده که مدت زمان خواب هر سالمند با توجه به تخصص، وضعیت شغلی، وضعیت تأهل و وضعیت محل سکونت او بسیار متفاوت است.
اگر در مورد نکات مهم در خصوص رفع مشکل یبوست در سالمندان نیاز به طلاعات بیشتری دارید حتما این مقاله رو مطالعه کنید :
علت یبوست در سالمندان و درمان سریع آن
سندرم پای بیقرار (RLS)
سندروم پای بیقرار یک احساس ناخوشایند خزش مانند است که میتواند باعث درد پاها شده و خوابیدن را دشوار میکند؛ گفتنی است که اکثر افراد مبتلا به RLS شدید میانسال یا مسن بوده و میزان ابتلا به این بیماری در زنان دو برابر بیشتر از مردان است. این بیماری به عنوان یک اختلال عصبی طبقهبندی شده و گزینههای درمانی و روشهای تشخیصی این بیماری با سایر اختلالات خواب متفاوت است توصیه میکنیم اگر علائم RLS را در سالمند مد نظر مشاهده کردید در اسرع وقت نسبت به درمان آن اقدام نمایید.
آپنه خواب
خواب قطع شده بر اثر گاز گرفتن زبان، صداهای خر و پف دورهای یا تعلیق لحظهای تنفس را آپنه خواب میگویند. مشکل تنفس در خواب ممکن است بر اثر سپتوم یا پولیپ در سینوسها اتفاق بیفتد؛ در واقع افراد مبتلا به این مشکل قادر به دریافت اکسیژن کافی در حین خواب نبوده و در نتیجه خواب آنها دچار وقفه و مشکل میشود؛ اگر اختلال خواب در سالمندان بر اثر آپنه خواب باشد معمولاً با یک دستگاه کوچک و ماسک درمان میشود که این دستگاه در خواب به سینوسها فشار وارد میکند این درمان فشار مثبت مداوم راه هوایی (CPAP) نامیده میشود.
همچنین ممکن است برای درمان آپنه خواب استفاده از وسایل مخصوص و حتی جراحی توصیه شود. بر طبق آخرین مطالعه بنیاد ملی خواب، سالمندان و دیگر افراد مبتلا به اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) چیزی حدود 70 درصد بیشتر در معرض ابتلا به آپنه خواب هستند از طرفی اضافه وزنی که باعث چاقی شود نیز احتمال آپنه انسدادی خواب را بیشتر میکند.
نارکولپسی
نارکولپسی به وضعیتی گفته میشود که در آن فرد توانایی کنترل زمان خوابش را نداشته و دورههایی از خواب ناخواسته را دارد.
اختلال خواب شبانهروزی
بیمار در این نوع اختلال قادر به «همسو کردن» تمایلات طبیعی بدن خود جهت خواب با توجه به طلوع و غروب خورشید نمیباشد.
اگر در مورد نکات مهم در خصوص رفع افسردگی در سالمندان نیاز به طلاعات بیشتری دارید حتما این مقاله رو مطالعه کنید :
تاثیر افسردگی بر سلامت جسمی سالمندان
سندرم کلاین لوین
این سندروم که به سندرم "زیبای خفته" نیز شناخته میشود وضعیتی است که در آن فرد برای مدت دو یا چند روز به طور مداوم میخوابد.
پرخوابی ایدیوپاتیک
در این شرایط سالمند با وجود اینکه به طور مداوم به میزان توصیه شده میخوابد، اما همیشه خسته یا خوابآلود است که این وضعیت از کنترل وی خارج است.
برخی از بیماریها
بیماریهایی مانند پارکینسون، آلزایمر، بیماریهای قلبی عروقی، اختلالات عصبی، بیماریهای گوارشی، بیماریهای کلیوی و بیماریهای ریوی میتوانند باعث اختلال خواب در سالمندان شده و کیفیت آن را تحت تاثیر قرار دهند.
برخی از داروها
بعضی از داروها مانند: داروهای ضد فشار خون، دیورتیکها، کورتیکواستروئیدها، داروهای ضد افسردگی، داروی لوودوپا، داروهای آدرنرژیک و .. میتوانند بر خواب افراد تاثیر مستقیم بگذارند.
حرکت غیر ارادی اندامها در خواب
در این حالت که به آن پرش اندامهای بدن نیز میگویند فرد اعضای بدن خود مانند دست، سر یا پا را به صورت کاملا غیر ارادی تکان داده و از خواب بیدار میشود.
اختلال رفتاری REM
این مشکل به اختلال رفتاری حرکات سریع چشمها در خواب اشاره دارد در طول خواب REM فشار خون بالا رفته، تنفس و ضربان قلب نامنظم میشود و یک فلج در عضلات فرد رخ میدهد که در این حالت مغز به طور کامل فعال است. این اختلال باعث میشود فرد در هنگام خواب دیدن، برخی حرکات مانند: حرف زدن، نشستن، فریاد زدن، تکان خوردن و.. را انجام دهد.
چرا سالمندان کمخواب میشوند؟
با اینکه افراد ممکن است در هر سنی تحت تاثیر اختلالات خواب باشند اما در میان سالمندان بیخوابی یکی از شایعترین مشکلات پزشکی به شمار میرود همانطور که در مطالب قبل هم اشاره کردیم بیخوابی ممکن است بر اثر استرس، داروها، عادات بد خواب یا تغییرات در محیط خواب، شرایط بهداشتی و.. باشد؛ در ادامه موارد دیگر را توضیح میدهیم:
- بیماری آلزایمر: آلزایمر در سالمندان ممکن است باعث خوابآلودگی در طول روز و اختلال در خواب شبانه شود
- دردهای مزمن مانند درد آرتریت
- بیماری قلب و عروقی
- شرایط عصبی: مواردی مانند مولتیپل اسکلروزیس و آسیب مغزی تروماتیک را میتوان نام برد.
- عارضه در دستگاه گوارش: یکی دیگر از دلایل اختلال خواب در سالمندان بیماریهای دستگاه گوارش است که شامل: رفلاکس معده و سندرم روده تحریکپذیر (IBS) میشود رفلاکس در واقع باعث برگشت مکرر اسید معده به مری میشود.
- شرایط ریوی یا تنفسی: بیمارهایی چون انسداد مزمن ریه (COPD) و ابتلا به آسم در افراد مسن را گویند که ممکن است خطر آپنه انسدادی خواب را افزایش دهد.
- کنترل ضعیف مثانه: نشت ادرار، نیاز مکرر به دفع ادرار مخصوصاً در شب که میتواند یکی از علائم ابتلا به بیماریهای کلیوی در سالمندان هم باشد.
درمان طبیعی بیخوابی سالمندان
با توجه به اینکه هر زمان احتمال بروز بیخوابی و اختلال خواب در میان سالمندان وجود دارد، این افراد میتواند از درمان طبیعی و خانگی برای بهبود این مشکل استفاده نماید؛ امروزه روشهای زیادی برای کمک به درمان اختلال خواب در افراد مسن وجود دارد. از جمله این روشها میتوان به استفاده از برنامه تغذیه سالم و مناسب سالمند، مصرف مکملهای غذایی ملاتونین و منیزیم، رعایت اصول بهداشت خواب، تکنیک آرامش عضلانی پیشرفته (PMR)، ماساژدرمانی، تمرینات یوگا مناسب برای سالمندان ، مدیتیشن، درمان با نور روشن، کنترل محرک و رایحهدرمانی اشاره کرد در ادامه دیگر راهکارهای کاربردی را شرح میدهیم.
- درمان شناختی رفتاری: یکی از روشهای نوینی که به فرد سالخورده کمک میکند تا نگرشهای منفی و باورهای غلطی را که در مورد خواب دارد شناسایی کرده و آنها را با ذهنیتی آگاهانه و مثبت جایگزین کند.
- ورزشهای منظم: افراد سالمند در طول روز باید به طور منظم ورزش کنند؛ زیرا این کار به آنها کمک میکند که سریعتر و برای مدت طولانیتری بخوابند.
- ایجاد محیط مناسب برای خوابیدن: شرایط اتاقخواب مانند روشن نبودن تلویزیون و عدم وجود تلفن همراه، خاموشی کامل چراغها و تاریکی اتاق اهمیت زیادی دارند زیرا باعث کاهش حواسپرتی در خواب فرد مسن شده و کیفیت خواب را افزایش میدهند.
- عدم استفاده از موادی که باعث بی خوابی میشوند: استعمال دخانیات، مشروبات الکلی، مواد مخدر، وعدههای غذایی چرب و سنگین برای خواب مناسب نبوده و باعث اختلال خواب در سالمندان میشوند.
- تنظیم برنامه خواب: تنظیم یک برنامه خوب برای خوابیدن، پیشنهاد میکنیم فرد مسن هر روز در یک ساعت مشخص به خواب رفته و از خواب بیدار شود و از چرتهای روزانه کاملاً اجتناب نماید.
- انجام فعالیتهای لذتبخش: در بسیاری از موارد فعالیتهایی مانند مطالعهکردن، گوشدادن به موسیقی آرام، حل جدول کلمات متقاطع، حمامکردن، قدمزدن و.. باعث ایجاد اوقاتی آرام و لذتبخش برای سالمند شده در نتیجه تأثیر خوبی بر روی خواب آن میگذارد.
سخن پایانی
همانطور که توضیح دادیم اختلال خواب در سالمندان شامل هرگونه مشکل در الگوی خواب آنها میشود که معمولاً میتوان به خواب نرفتن، خواب بیش از حد، یا رفتارهای غیرعادی در خواب اشاره کرد؛ کیفیت خواب ضعیف در افراد مسن اگر چه تا حدودی طبیعی بوده و مربوط به تغییرات فیزیولوژیکی بدن آنها میشود اما میتواند به تغییرات سبک زندگی نیز مربوط باشد که اغلب با افزایش سن ایجاد میشود؛ ضمن اینکه تغییراتی چون: از دست دادن استقلال و انزوای اجتماعی نیز میتواند استرس و اضطراب را افزایش داده و باعث این مشکلات شود. به طور کلی توصیه میکنیم که مراقب عزیزان سالمندتان باشید و در صورتی که علائم خاصی را در او مشاهده کردید، سریعاً به پزشک مراجعه نمایید و حداقل سالی یک یا دو بار آن را به یک چکاپ کلی ببرید.
بدون دیدگاه