اینکه عزیزی که دوستش دارید، برای مدتی به دلیل بیماری یا ناتوانی ناچار است در تخت بماند، واقعا سخت و دردناک است. شاید چنین به نظر برسد که استراحت مطلق بهترین راه برای بهبود آنهاست، اما گاهی همین استراحت طولانی برای سلامت پوست و جان عزیزانمان مشکل ساز خواهد بود. زخم بستر بیماران که در اثر فشار مداوم بر قسمتهایی از بدن به وجود میآید اگر به موقع پیشگیری یا درمان نشود به عفونتهای خطرناک و حتی مرگ منجر می گردد.
کافیست اصول سادهای از مراقبت، تغذیه و تغییر وضعیت بیمار را بدانید و به کار ببندید تا پیامدهای ناگوار زخم بستر بیماران را به حداقل برسانید.
وضعیت و جابجایی بیمار
وقتی بیماری برای مدت طولانی در تخت استراحت میکند، بدن او خصوصا در نواحی استخوانی، زیر فشار مداوم قرار میگیرد. همین فشار به تدریج باعث ایجاد زخم بستر می شود؛ زخمی دردناک که درمان آن زمان بر و دشوار است.
لازم است که در طول روز، وضعیت بدن بیمار را بهطور مرتب تغییر دهید تا فشار از روی یک ناحیه برداشته شود. بهتر است هر ۱۵ دقیقه یکبار در بیماران کاملاً بیتحرک یا حداقل هر ۲ ساعت یکبار، او را به پهلوی چپ، راست، پشت یا حتی روی شکم قرار بدهید.
هنگام جابهجایی، مراقب باشید بدن بیمار روی ملحفه کشیده نشود تا پوست وی آسیب نبیند. این کار ساده، شاید تنها چند دقیقه زمان ببرد، اما نقش بزرگی در حفظ سلامت پوست، کاهش درد و جلوگیری از زخم بستر دارد.
مراقبت از پوست
پوست بیمار اولین خط دفاعی بدن در برابر زخم بستر است، پس باید از آن مراقبت کنید. پوستی تمیز و خشک، کمتر در معرض آسیب قرار میگیرد. هر روز، پوست بدن در نواحی زیر فشار مانند پشت، پاشنه، آرنج و باسن را با آب نیمهگرم و صابون ملایم بشویید و سپس به آرامی خشک کنید. اگر بیمار بیاختیاری ادرار یا مدفوع دارد، بلافاصله پوست آن نواحی را تمیز کرده و خشک نگه دارید تا از تحریک و عفونت جلوگیری شود.
به منظور افزایش جریان خون و حفظ نرمی پوست، روزانه دو تا سه بار پوست نواحی پرفشار را با حرکات دورانی ملایم ماساژ دهید. پیشنهاد ما این است که این کار را با روغنهای طبیعی و سبک مانند روغن زیتون یا روغن کبد ماهی انجام بدهید. اگر در نواحی نزدیک به استخوان مثل زانو یا آرنج احساس خشکی یا درد وجود دارد، استفاده از روغنهای ضد درد ملایم نیز مفید است.
در صورتی که در منزل بیمار دیابتی دارید باید حتما نکات مراقب از آن را نیز بدانید در همین راستا به مقاله مدیریت فشار خون و دیابت در سالمندان مراجعه نمایید.
انتخاب لباس و ملحفه مناسب
یکی از نکات مهم در پیشگیری از زخم بستر بیماران، تمیزی و نوع لباس و ملحفه بیمار است. لباسهای تمیز، نرم و سبک به پوست اجازه تنفس میدهند و از ایجاد گرما و رطوبت اضافی جلوگیری میکنند.
توصیه میشود لباس و ملحفه بیمار را بهطور منظم و زودبهزود تعویض کنید تا همیشه خشک و پاکیزه باشند. از پارچههای نخی و لطیف استفاده کنید زیرا هم هوا را به خوبی عبور میدهند و هم اصطکاک کمی با پوست دارند.
در هنگام تعویض لباس یا ملحفه، با نرمی و دقت کامل عمل کنید تا پوست بیمار تحریک یا زخمی نشود. هرگز بدن او را روی پارچه نکشید؛ بهتر است لباس را بهآرامی از زیر بدن عبور دهید یا از فرد دیگری برای جابهجایی کمک بگیرید.
تغذیه و آب رسانی مناسب
وقتی بدن مواد مغذی لازم را دریافت کند، پوست و بافتها مقاومت بیشتری در برابر فشار و آسیب خواهند داشت. به این منظور، لازم است که موارد را جدی بگیرید.
رژیم غذایی سالم و متعادل: برای حفظ سلامت بیمار، باید از رژیمی سرشار از پروتئین، ویتامینها، چربیهای مفید، کربوهیدراتها و مایعات استفاده کنید.
پروتئینها به ترمیم بافتها کمک میکنند، ویتامین C و روی (زینک) برای بازسازی پوست ضروری هستند و آب کافی، رطوبت و نرمی پوست را حفظ میکند. اگر بیمار دچار سوءتغذیه یا بیاشتهایی است، باید میزان پروتئین، کالری و مایعات دریافتی او بیشتر شود.
حفظ وزن مناسب: اضافه وزن و یا کمبود وزن شدید، خطر بروز زخم بستر را تشدید می کند. وزن متعادل به بدن این اجازه را می دهد تا فشار روی پوست و استخوانها بهطور یکنواختتری توزیع شود.
رعایت بهداشت عمومی و پیشگیری از رطوبت
پوست بیمار باید همیشه تمیز، خشک و عاری از رطوبت اضافی باشد. رطوبت مداوم در نواحی مانند باسن، کشاله ران یا زیر بغل، باعث نرم شدن و آسیبپذیری پوست میشود. به همین دلیل، پس از هر بار تعریق، ادرار یا اجابت مزاج باید پوست را با دستمال نرم و تمیز خشک کنید.
از صابونهای ملایم و آب نیمهگرم برای شستوشو استفاده نمایید و سپس پوست را بهآرامی خشک نمایید. هرگز پوست را محکم مالش ندهید، زیرا ممکن است به بافت حساس آن آسیب وارد شود.
به منظور جلوگیری از رطوبت از پودرهای جاذب رطوبت یا کرمهای محافظ پوست در نواحی مرطوب استفاده کنید.
همچنین در خصوص اطلاعات بیشتر در ارتباط با بیماری های شایع در سالمندان می توانید از این مقاله مراجعه نمایید.
استفاده از تجهیزات کمک کننده
استفاده از تجهیزات مناسب نیز نقش بسیار مهمی در کاهش فشار بر بدن بیمار و حفظ سلامت پوست دارد.
تخت مناسب بیمار
تختهای مخصوص زخم بستر بیماران، فقط مختص بیمارستان نیستند و میتوان آنها را در منزل نیز استفاده کرد. این تختها قابل تنظیم بوده و به بیمار اجازه میدهند بهآسانی وضعیت بدن خود را تغییر دهد. علاوه بر این، جنس آنها به گونهای است که قابل شستوشو و ضدعفونی بوده و از ایجاد عفونت جلوگیری میکند.
تشک مواج
بهترین و مؤثرترین تجهیزات برای پیشگیری از زخم بستر بیماران، تشک مواج است. این تشک دارای یک موتور کوچک است که با پمپ کردن هوا در کانالهای موجدار، فشار وزن بیمار را بهصورت متناوب در قسمتهای مختلف بدن توزیع میکند. به این ترتیب، هیچ ناحیهای برای مدت طولانی زیر فشار ثابت نمیماند و خطر زخم بستر بهطور چشمگیری کاهش پیدا می کند.
جنس تشک مواج از PVC مقاوم و قابل شستوشو است و نگهداری از آن آسان و راحت هست.
بالش و بالشتکهای کمکی
بالشها و بالشتکهای نرم نیز ابزارهای ساده ولی بسیار مؤثر در جلوگیری از زخم بستر بیماران هستند. میتوانید آنها را بین پاها، زیر زانو، زیر آرنج یا پشت کمر قرار دهید تا تماس مستقیم استخوانها با سطح تخت کمتر شود. این کار علاوه بر پیشگیری از زخم، باعث کاهش درد و افزایش راحتی بیمار نیز میشود.
نظارت پرستار یا مراقب حرفه ای
پرستاران آموزش دیده، با مشاهده پوست، تغییر وضعیت بدن، تنظیم تغذیه و کنترل تمیزی محیط، بهخوبی از بروز زخم بستر جلوگیری می کنند. آنها حتی کوچکترین نشانههای اولیه زخم یا التهاب پوست را تشخیص داده و پیش از آنکه مشکل جدی شود، اقدامات لازم را انجام میدهند.
اگر خانواده یا اطرافیان بیمار به دلیل مشغله یا ناآشنایی با اصول مراقبت نمیتوانند بهطور کامل نظارت کنند، حضور یک مراقب حرفهای در منزل بهترین تصمیم است. این کار هم امنیت و آرامش خاطر بیمار را افزایش میدهد و هم فشار روحی از دوش خانواده نیز برداشته میشود.
علائم هشدار زودرس زخم بستر
سالمندان به دلیل تحرک کم و نشستن یا دراز کشیدن طولانی مدت، بیشتر در معرض زخم بستر قرار دارند. وقتی فرد ساعتها در یک وضعیت ثابت بماند، فشار مداوم روی پوست باعث کاهش جریان خون و در نهایت آسیب بافتی میشود. اگر این مشکل زود تشخیص داده شود، میتوان با مراقبت ساده از پیشرفت آن جلوگیری کرد. لازم است روزانه پوست بیمار مخصوصاً در نواحی پاشنه، دنبالچه، آرنج، شانه و پشت سر را بررسی کنید. در صورت مشاهدهی هر یک از نشانههای زیر، سریعا با پزشک مشورت نمایید:
- قرمزی یا تغییر رنگ پوست که با فشار دادن محو نمیشود
- پوست نازک، براق یا گرمتر از اطراف خود
- احساس درد، سوزش یا گزگز در ناحیهای خاص
- وجود تاول، پوسته ریزی یا ترشح مایع از پوست
جدول خلاصه نکات و پرسشهای رایج درباره زخم بستر
| موضوع | توضیح کوتاه | خلاصه پرسشهای رایج کاربران |
|---|---|---|
| علت ایجاد زخم بستر | فشار طولانیمدت روی پوست و کاهش جریان خون | فشار طولانیمدت روی پوست و کاهش جریان خون |
| نواحی پرخطر | لگن، پاشنه پا، آرنج، کتف، دنبالچه | «کجاها را باید بیشتر چک کنیم؟» |
| علائم اولیه | قرمزی، سفتی، تغییر رنگ یا گرما در پوست | «از کجا بفهمیم زخم تازه شروع شده؟» |
| روشهای پیشگیری | جابهجایی هر ۲ ساعت، استفاده از بالشت و تشک مواج | «چقدر باید بیمار را جابهجا کنیم؟» «تشک مواج لازم است؟» |
| مراقبت از پوست | خشک نگهداشتن، تمیزکاری منظم، مرطوبکننده ملایم | «چطور پوست را سالم نگه داریم؟» |
| تغذیه مناسب | پروتئین، ویتامین C، روی و مصرف کافی آب | «چه غذایی به پوست و ترمیم کمک میکند؟» |
| زمان مراجعه به متخصص | در صورت تاول، زخم باز، ترشح یا بوی بد | «چه زمانی باید پزشک را خبر کنیم؟» |
| مراقبت در منزل | آموزش مراقب، بررسی روزانه پوست، تنظیم وضعیت بدن | «میتوانیم در منزل از بیمار مراقبت کنیم یا نیاز به پرستار است؟» |
نتیجه گیری
درمان زخمهای فشاری کار آسانی نیست و بهندرت زخمهای باز به سرعت بهبود مییابند. به همین دلیل، بهترین راه مقابله، پیشگیری است. مراقبت بهموقع و رعایت نکات ساده از بروز این مشکل دردناک و خطرناک جلوگیری کرده و سلامت بدن فرد را حفظ می کند
در نظر داشته باشید که پیشگیری همیشه آسانتر، سریعتر و کمهزینهتر از درمان است. در واقع، هر اقدام پیشگیرانهای که امروز انجام میدهید، ساعات و روزهای درد و درمان طولانی را برای فرد بیمار کاهش میدهد. پیشگیری از زخم بستر بیماران هم سلامت و راحتی بیمار را تضمین میکند و هم بار مراقبتی خانواده را سبکتر میسازد.
بدون دیدگاه