مدیریت و کاهش اضطراب در کودکان یکی از مسائلی است که باید جدی گرفته شود چرا که این مشکل نوعی نگرانی یا ترس است که مجموعی از احساسات، افکار و عملکردهای جسمی را در بر گرفته و اثرات منفی زیادی روی کودکان دارد؛ نا گفته نماند اضطراب حسی است که به زندگی انسانها وابسته است و همه افراد در مراحل مختلف زندگی و بنا به دلایل متفاوت آن را تجربه میکنند. دوران کودکی هم به دلیل شرایط خاص آن گاهی با اضطراب همراه است این مشکل گاهی تا جایی پیش میرود که ممکن است روال طبیعی زندگی، یادگیری و ارتباطات اجتماعی را مختل کند از طرفی داشتن یک کودک مضطرب برای هیچ خانوادهای خوشایند نیست و برای آرام کردن فرزند خود هر اقدامی میکنند.
اضطراب در کودکان
گفتنی است که یکی از مهمترین چالشهای سلامتی اضطراب دوران کودکی است اگرچه این احساس در بیشتر بچهها ماندگار نیست، اما گاهی اوقات تداوم داشته و در صورت عدم درمان تبدیل به بحران میشود از مهمترین نشانههای آن میتوان به دردهای جسمی مثل دلدرد، نداشتن اعتماد به نفس، تمرکز نداشتن، اختلالات خواب، رفتارهایی مثل ناخن جویدن، کاهش اشتها و... اشاره کرد؛ حتماً میدانید که هیچ یک از ما به طور خودکار توانایی کنترل استرس خود را نداریم و لازم است این کار را به مرور زمان آموزش ببنیم والدین یک کودک مضطرب در چنین شرایطی باید بدانند که اضطراب در این سن کاملاً طبیعی است؛ کودک خود را آرام کرده و به او یاد دهند بتواند خودش را آرام کند. در ادامه به ذکر راهکارهای مدیریت اضطراب در کودکان میپردازیم:
احساسات کودک خود را درک و تایید کنید
وقتی کودک شما نگران چیزی باشد نیاز به درک شدن از سوی اطرافیان دارد هرگز در این شرایط به کودک نگویید مسئلهی مهمی نیست یا اتفاق خاصی نیفتاده، این جملات باعث میشود کودک فکر کند که حتما اشتباه میکند بهتر است به جای این جملات با عبارات مناسب احساسات او را تایید کرده تا متوجه شود که از سمت شما درک شده است مثلا میتوانید بگویید من کاملاً حال تو را میفهمم خود من هم موقع سخنرانی در جمع کمی مضطرب میشوم پس از گفتن این جملات که نشان دهندهی درک کودک است، حالا میتوانید عبارات آرامشبخش و مثبتی را به او منتقل کنید مثلا به دنبال جمله بالا، میتوانید بگویید اما من مطمئنم که تو از پس سخنرانی هم بر میآیی، در واقع کلام شما باید کمک کند که کودک اضطراب را کنار بگذارد.
برای کاهش اضطراب حواس کودکان را پرت کنید
وقتی کودک نگران چیزهایی است که از کنترل او خارج است بهترین کار این است که حواس او را از آن موضوع پرت کنید مثلاً بگوید ممکن است بازی فردا به دلیل بارندگی لغو شود؛ پرت کردن حواس او باعث میشود کودک از نگرانی فاصله بگیرد؛ اما گاهی اوقات اگر اضطراب در مورد مواردی چون امتحان فردا باشد بهترین کار تشویق کودک به مطالعه و کمک به رفع نگرانی او است بهتر است زمان اضطراب در کودکان از آنها بپرسید آیا میتواند در این زمینه کاری کند اگر پاسخ او منفی است، بهترین حرکت پرت کردن حواس او میباشد.
به طور کلی هنگامی که کودک در مورد مسائل غیرقابل کنترل استرس میگیرد بهترین کار دور کردن ذهن او از آن مسئله و مشاهده واکنشی است که دارد زیرا پرت کردن حواس یا «تغییر کانال»، کاری است که منجر به تغییر روحیه او میشود؛ لازم به ذکر است که یکی از موثرترین راهها برای تغییر کانال، تشویق کودک به فعالیت بدنی و مشارکت در یک کار مانند: بازی کردن بیرون ار خانه، باغبانی، آشپزی و.. است.
اگر نمیدونی که خانواده چه نقش مهمی در روابط اجتماعی و عاطفی کودکان دارد حتما این مقاله رو مطالعه کنید :
نقش خانواده در آموزش مهارتهای اجتماعی و عاطفی کودکان
تنفس عمیق را تمرین کند
متاسفانه برخی افراد هنوز باور ندارند که تنفس در مدیریت استرس و اضطراب نقش مهمی دارد اما فراموش نکنید که این مسئله در عین سادگی بسیار مهم بوده و میتواند تاثیر زیادی بر فیزیولوژی بدن داشته باشد زیرا وقتی شما آرام هستید بدن هم در حالت استراحت و آرامش است این زمان تنفس عادی، ضربان قلب پایین و ماهیچهها و عضلات شل هستند اما وقتی بدن در شرایط اضطراب یا عصبانیت باشد ماهیچههای بدن سفت شده و ضربان قلب بالا رفته تنفس هم کوتاه و تندتر میشود.
استفاده از تکنیک تنفس عمیق به جای نفسهای تند و کوتاه به بدن کمک میکند تا به شرایط آرامش برگردد. خوشبختانه برای آموزش تکنیکهای تنفس عمیق برای کاهش اضطراب در کودکان روشهای جذاب زیادی وجود دارد که رایجترین آنها استفاده از پر، ساختن حباب، بازی با قاصدک و فرفره، تنفس عمیق با استفاده از اشکال و... هستند برای آموزش تنفس عمیق به کودک از این نکات استفاده کنید:
- هنگام نفس کشیدن طوری باشد که انگار در حال بو کردن گل است و نفس را مانند حالتی که شمع تولدش را فوت میکند، بیرون بدهد
- همزمان با بالا بردن دستها نفس بکشد و با پایین آوردن آنها، نفس را خارج کند.
- شکم خود را به صورت یک بادکنک تصور کند و با نفس کشیدن، این بادکنک را بزرگ و با خارج کردن نفس، آن را کوچک کند.
خواب و استراحت کافی داشته باشد
فراموش نکنید که اگر کودکتان دچار مشکل باشد خواب او هم دچار اختلال میشود در اولین قدم باید بفهمید دقیقا چه چیزی باعث اضطراب او میشود. آیا از تاریکی میترسد؟ وجود یک حشره یا اسباببازی خاص کودک را ترسانده است؟ رسیدن به علت کمک میکند تا راهکارهای مبارزه با اضطراب را پیدا کنید. اگر استرس مربوط به اتاق کودک است، با جابهجایی اتاق ممکن است به آرامش برسد؛ گاهی اوقات یک نقطه خاص مخفی یا تاریکتر در اتاق، ممکن است کودک را بترساند. در چنین شرایطی والدین میتوانند از چراغ خواب استفاده کرده یا همراه کودک در آن بخش قرار بگیرند و در مورد عوامل ترس کودک صحبت کنند.
جهت اعزام و درخواست پرستار کودک در تهران می توانید به صفحه زیر مراجعه نمایید :
پرستار کودک در تهران
ورزش منظم و فعالیتهای بدنی را جدی بگیرید
یکی دیگر از روشهای مدیریت اضطراب در کودکان ورزش منظم است که علاوه بر کم کردن استرس باعث افزایش آرامش آنها میشود؛ فعالیت بدنی باعث آزاد شدن اندورفین در مغز شده که به عنوان مسکن طبیعی عمل میکند و احساس خوشحالی و آرامش را در کودک ایجاد میکند؛ همچنین ورزش تنش عضلانی را کم کرده و خواب را بهبود میبخشد که هر دو مورد در کاهش اضطراب مهم هستند.
از طرفی موفقیت در فعالیتهای ورزشی به کودکان کمک میکند تا احساس توانمندی و اعتماد به نفس بیشتری داشته باشند. ورزشهای گروهی به کودکان فرصت میدهند تا مهارتهای اجتماعی خود را تقویت کرده و دوستان جدیدی پیدا کنند. ورزشهای سبک هم به تخلیه استرس و اضطراب در کودکان کمک میکنند؛ ورزشهایی مانند: دویدن در فضای باز، پریدن روی ترامپولین، حرکات ساده یوگا و.. نه تنها باعث تقویت جسمانی کودکان میشود، بلکه آنها را از افکار مضطربانه دور میکند.
کارهای هنری انجام دهند
هنرهایی چون: طراحی، نقاشی، رنگ آمیزی، بازی با شن و.. تاثیر زیادی در کاهش اضطراب دارند. کودکان در هنگام رنگ آمیزی و نقاشی میتوانند احساسات خود را ابراز و تخلیه کنند به همین دلیل همین فعالیتهای ساده باعث کم شدن استرس و آرام شدن کودک میشوند.
اگر در مورد نکات مهم در نگهداری از کودکتان در منزل نیاز به طلاعات بیشتری دارید حتما این مقاله رو مطالعه کنید :
نکات مهم در مراقبت از کودکان در خانه
بازی درمانی را امتحان کنید
بازی کردن یکی از ابزار شگفت انگیز در کاهش اضطراب در کودکان است که به وسیله ی آن هم به درک دنیای اطراف خود میرسند و هم احساسات خود را بیان میکنند ایجاد فضایی ایدهآل به دور از قضاوت برای بازی کودکان، به کم شدن استرس آنها کمک چشمگیری میکند؛ یادتان باشد که در بازی او دخالت نکرده و اجازه دهید کاملا آزاد باشد فقط عقب بنشیند و تماشا کنید ترس و نگرانی در اثر بازی آزاد و بدون قاعده امکان بروز پیدا کرده و موجب کاهش اضطراب کودک میشود.
در واقع از طریق بازی، که در ذات او قرار دارد احساسات، افکار و ترسهای خود را نشان میدهد. به همین دلیل بازی درمانی، یکی از روشهای موثر و جالب در این زمینه به شمار میرود البته هر برنامه بازی درمانی منطبق بر نیاز کودک خاصی طراحی شده و نمیتوان برای همه کودکان یک بازی را پیشنهاد دارد به طور کلی بازی درمانی مزایایی دارد که عبارتاند از:
- افزایش اعتماد به نفس
- بهبود مهارت اجتماعی
- کاهش علائم فیزیکی و روانی اضطراب
راههای سریع آرامش را پیدا کنید
گاهی اوقات نیاز است تا یک راهحل سریع برای کم کردن و مدیریت اضطراب در کودکان پیدا کنید اما به دلیل گیر افتادن در ترافیک، بازار، مطب پزشک و غیره چیز زیادی در اطراف شما وجود ندارد. در این شرایط برای آرام کردن کودک و کاهش اضطراب او میتوانید کارهای زیر را انجام دهید:
- از کودک بخواهید مکان دلخواه خود را تصور کند؛ مثلا محلی که تعطیلات گذشته را در آن سپری کردهاید.
- به کودک بگوئید به چیزهای مورد علاقه خود فکر کند.
- از او بخواهید میوهها را طبق حروف الفبا نام ببرد.
- بگذارید کودک چیزی مانند: توپ ضد استرس، خمیر بازی، خاک رس و.. را در مشت خود فشار دهد
- یک نوشیدنی خنک به او بدهید.
- کودک خود را بغل کرده و به او احساس امنیت دهید.
- آهنگ دلخواه او را با هم زمزمه کنید.
مصرف کافئین و شکر را محدود کنید
ماده کافئین که در نوشیدنیهایی مثل قهوه وجود دارد باعث بالا رفتن انرژی کودک، تپش قلب، بیخوابی و در عین حال افزایش شدید اضطراب میشود. شکر نیز مانند کافئین است اما انرژی آن زمان فعالیت کمتر بوده و کودک زود خسته میشود به این دلیل بهتر است مصرف این دو ماده را در رژیم غذایی کودک محدود کنید.
نقطه آرامشی در خانه ایجاد نمایید
یکی دیگر از روشهای مؤثر در مدیریت و کاهش اضطراب در کودکان ایجاد یک نقطه آرامش در خانه است این نقطه باید گوشهای دنج، آرام و به دور از سر و صدا باشد. هدف از این کار فراهم کردن مکانی است که کودک بتواند هنگام احساس اضطراب به آنجا رفته و با استفاده از وسایلی که در آن قسمت دارد استرس خود را کم کرده و به آرامش برسد؛ این گوشه آرام میتواند:
- یک صندلی یا حتی بالشتی نرم باشد.
- ابزار و وسایل آرامشبخش مانند کتابهای داستان یا عروسکهای دوستداشتنی در آن نقطه قرار گرفته باشد.
- محیط آن کاملاً آرام و دارای نور مناسب باشد تا فضای دلخواه کودک را فراهم نماید.
- محیط ایجاد شده امن و دارای شرایط برای بیان احساسات باشد.
از موسیقی برای ایجاد آرامش استفاده کنید
لازم به ذکر است که موسیقی تأثیر بسیار زیادی بر سیستم عصبی داشته و کودکان را از افکار نگرانکننده دور میکند؛ گوش دادن به موسیقی آرامبخش یا حتی نواختن یک ساز ساده میتواند احساس آرامش را در کودکان ایجاد نماید. روشهای موسیقیدرمانی عبارتاند از:
- گوش دادن به موسیقیهایی که دارای ریتم آرام و ملایمی هستند این آهنگها آرامبخش بوده و میتوانند به کاهش اضطراب در کودکان کمک نمایند.
- نواختن سازهای سادهای چون: زایلوفون یا طبلهای کوچک که در کودکان احساس شادی و آرامش ایجاد میکنند.
سخن آخر
همانطور که گفتیم یکی از عواملی که میتواند بر رشد تحصیلی، اجتماعی و عاطفی کودکان تاثیر منفی بگذارد اضطراب است. از این رو توصیه میکنیم که با ایجاد محیطی امن و آرام، آموزش مهارتهای مقابله با استرس، ارتباط کلامی و.. به کودکان کمک کنید تا احساسات خود را بهتر شناخته و کنترل کنند؛ همچنین استفاده از روشهای آرامسازی مانند تمرین تنفس عمیق و فعالیتهای جسمی میتواند در این زمینه بسیار مؤثر باشد فراموش نکنید که والدین و مربیان نقش کلیدی در شناسایی علائم اضطراب در کودکان و ارائه راهکارهای مناسب دارند؛ در پایان باید بگوییم که توجه به سلامت روان کودکان از شرایط اصلی رشد سالم آنها بوده و نیازمند مراقبت و حمایت مستمر میباشد.
بدون دیدگاه